Οι ανησυχίες μας για το οικολογικό αποτύπωμα της Τεχνητής Νοημοσύνης και των Data Centers στην Ελλάδα.
Μετά από εκτενή και συλλογική διερεύνηση, αναδείχθηκαν προβληματισμοί και ανησυχίες, τις οποίες παραθέτουμε παρακάτω.
18 data centers στην Ελλάδα έως το 2030 - Πού θα γίνουν
Τα data centers που θα «χτιστούν» σε ελληνικό έδαφος το 2025 - TheNewspaper.gr
Ποιοι και πού χτίζουν γιγάντια data center στην Ελλάδα | in.gr
Ελλάδα: Έτοιμο το μεγαλύτερο data center της χώρας - Παραδόθηκε από την ανάδοχο εταιρεία
Επενδύσεις σε data center: Τι υλοποιείται και τι έρχεται στην Ελλάδα
 |
| Δεν μας αξίζει |
Ως μαθητές και ενεργοί πολίτες, μελετώντας το οικολογικό αποτύπωμα της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ), διαπιστώσαμε ότι η λειτουργία και κυρίως η εκπαίδευση μεγάλων μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης απαιτεί τεράστιους υπολογιστικούς πόρους και σημαντική κατανάλωση ενέργειας. Έρευνες έχουν δείξει ότι η εκπαίδευση μεγάλων γλωσσικών μοντέλων μπορεί να προκαλέσει εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα αντίστοιχες με εκείνες δεκάδων έως εκατοντάδων τόνων CO₂, ανάλογα με την ενεργειακή πηγή που χρησιμοποιείται (Strubell et al., 2019). Παράλληλα, η παγκόσμια ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας από data centers αυξάνεται ραγδαία λόγω της εξάπλωσης της ΤΝ και του cloud computing (International Energy Agency [IEA], 2023).
Η προοπτική δημιουργίας νέων data centers στην Ελλάδα μάς δημιουργεί εύλογα ερωτήματα. Τα data centers είναι εγκαταστάσεις που απαιτούν μεγάλες εκτάσεις γης, σημαντικές ενεργειακές υποδομές και συστήματα ψύξης υψηλής ισχύος. Αναρωτιόμαστε εάν οι εκτάσεις που θα χρησιμοποιηθούν περιλαμβάνουν δασικές ή ημι-φυσικές περιοχές, περιοχές με βιοποικιλότητα ή ζώνες που θα μπορούσαν να μετατραπούν σε πνεύμονες πρασίνου για τους κατοίκους. Η Αττική, ειδικά, αντιμετωπίζει χρόνια έλλειψη επαρκών χώρων πρασίνου, ενώ τα τελευταία χρόνια πλήττεται συχνά από εκτεταμένες πυρκαγιές που μειώνουν ακόμη περισσότερο το φυσικό της κεφάλαιο (European Environment Agency [EEA], 2022).
Το πράσινο στις αστικές περιοχές δεν αποτελεί πολυτέλεια αλλά βασικό στοιχείο δημόσιας υγείας. Οι χώροι πρασίνου συμβάλλουν στη βελτίωση της ποιότητας του αέρα, στη μείωση της θερμικής νησίδας και στη σωματική και ψυχική ευεξία των πολιτών (World Health Organization [WHO], 2016). Επομένως, κάθε αλλαγή χρήσης γης οφείλει να εξετάζεται προσεκτικά, ιδιαίτερα σε περιοχές που ήδη υπολείπονται σε πράσινες υποδομές.
Επιπλέον, μας απασχολεί η ενεργειακή διάσταση. Τα data centers καταναλώνουν μεγάλες ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας, τόσο για τη λειτουργία των διακομιστών όσο και για την ψύξη τους. Σύμφωνα με τον IEA (2023), η κατανάλωση ενέργειας των data centers παγκοσμίως αντιπροσωπεύει σημαντικό ποσοστό της συνολικής ηλεκτρικής ζήτησης και αναμένεται να αυξηθεί. Αναρωτιόμαστε εάν το ελληνικό ηλεκτρικό δίκτυο μπορεί να αντεπεξέλθει σε αυτή τη νέα ζήτηση χωρίς να επιβαρυνθεί περαιτέρω το περιβάλλον ή οι πολίτες.
Ακόμη και στην περίπτωση ενεργειακής αυτονομίας μέσω Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ), προκύπτουν νέα ερωτήματα: Πού θα εγκατασταθούν τα φωτοβολταϊκά ή οι ανεμογεννήτριες; Θα απαιτηθεί αποψίλωση δασικών εκτάσεων ή μετατροπή γεωργικής γης; Η ενεργειακή μετάβαση είναι αναγκαία, αλλά πρέπει να σχεδιάζεται με σεβασμό στη βιοποικιλότητα και τη φέρουσα ικανότητα των οικοσυστημάτων.
Ένα ακόμη ζήτημα είναι η κατανάλωση νερού. Πολλά data centers χρησιμοποιούν μεγάλες ποσότητες νερού για συστήματα ψύξης. Πρόσφατες μελέτες δείχνουν ότι η χρήση ΤΝ μπορεί να συνδέεται με σημαντικό υδατικό αποτύπωμα, ιδιαίτερα σε περιοχές με υδατική πίεση (Li et al., 2023). Η Αττική ήδη αντιμετωπίζει προβλήματα λειψυδρίας και αυξανόμενη πίεση στους υδατικούς πόρους λόγω κλιματικής αλλαγής. Συνεπώς, η εγκατάσταση υδροβόρων υποδομών οφείλει να αξιολογηθεί προσεκτικά.
Τέλος, μας προβληματίζουν οι επιπτώσεις σε μικροκλίμα και θόρυβο. Οι μεγάλες υποδομές με εκτεταμένες σκληρές επιφάνειες και συστήματα ψύξης ενδέχεται να ενισχύσουν το φαινόμενο της θερμικής νησίδας, επιδεινώνοντας τις ήδη υψηλές θερμοκρασίες στις αστικές περιοχές (EEA, 2022).
Δεν είμαστε αντίθετοι στην τεχνολογική πρόοδο. Αντιλαμβανόμαστε ότι η ψηφιακή ανάπτυξη μπορεί να δημιουργήσει θέσεις εργασίας και να ενισχύσει την οικονομία. Ωστόσο, πιστεύουμε ότι κάθε επένδυση οφείλει να σέβεται το περιβάλλον και τις τοπικές κοινωνίες. Ζητούμε διαφάνεια, ολοκληρωμένες Μελέτες Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων, δημόσιο διάλογο και σχεδιασμό που θα εξασφαλίζει ότι η τεχνολογική πρόοδος δεν θα πραγματοποιείται εις βάρος του φυσικού περιβάλλοντος.
Για εμάς, το περιβάλλον δεν είναι αφηρημένη έννοια. Είναι ο αέρας που αναπνέουμε, το νερό που πίνουμε, οι χώροι όπου ζούμε και μεγαλώνουμε. Το περιβάλλον είμαστε εμείς.
📚Βιβλιογραφία
European Environment Agency. (2022). Urban adaptation in Europe: How cities and towns respond to climate change. EEA.
International Energy Agency. (2023). Electricity 2023: Analysis and forecast to 2026. IEA.
Li, P., Yang, J., Islam, M. A., & Ren, S. (2023). Making AI less “thirsty”: Uncovering and addressing the secret water footprint of AI models. arXiv. https://doi.org/10.48550/arXiv.2304.03271
Strubell, E., Ganesh, A., & McCallum, A. (2019). Energy and policy considerations for deep learning in NLP. Proceedings of the 57th Annual Meeting of the Association for Computational Linguistics, 3645–3650. https://doi.org/10.18653/v1/P19-1355
World Health Organization. (2016). Urban green spaces and health: A review of evidence. WHO Regional Office for Europe.
